Niet-opvangbeleid : mensen die aan hun lot worden overgelaten in een gedocumenteerde crisis

Al meer­dere jaren sleept de opvang­cri­sis aan en wordt ze steeds erger. Men­sen bli­j­ven ach­ter zon­der onder­dak, zon­der toe­gang tot hun rech­ten en zon­der oplos­sing. Vluch­te­lin­gen­werk Vlaan­de­ren, CIRÉ, de Huma­ni­taire Hub, Dok­ters van de Wereld, Art­sen Zon­der Gren­zen, Cari­tas Inter­na­tio­nal en wij, Bel­Re­fu­gees, heb­ben een geza­men­lijke dash­board gepu­bli­ceerd om de omvang ervan in kaart te bren­gen. Wat daa­rin wordt gedo­cu­men­teerd, is bij­zon­der veron­trus­tend, maar niet ver­ras­send, want wij zien dit al jaren­lang op het terrein.

Wat sinds de zomer van 2025 is veran­derd, is de omvang van het pro­bleem. Lange tijd trof de opvang­cri­sis voo­ral alleens­taande man­nen. Van­daag bli­j­ven ook vrou­wen en gezin­nen met kin­de­ren zon­der opvan­go­plos­sing ach­ter.
Sinds augus­tus zijn bij­na 400 gezin­nen (onge­veer 1.500 men­sen) gewei­gerd door de noo­dop­vang. Tege­lij­ker­ti­jd bli­jft tot 75% van de opvan­gaan­vra­gen van gezin­nen onbeantwoord.

De voed­sel­be­de­lin­gen nemen sterk toe : 135.000 maal­ti­j­den wer­den in zes maan­den tijd ver­deeld, ofte­wel meer dan 800 per dag, ter­wi­jl de toe­gang tot gezond­heid­szorg afneemt. Men­sen begin­nen hun tra­ject in Bel­gië zon­der sta­biele huis­ves­ting en zijn afhan­ke­lijk van nood­sys­te­men die zelf ook hun gren­zen berei­ken. Ook van­daag wach­ten bij­na 1.800 men­sen nog op een opvang­plaats, soms gedu­rende meer­dere weken.

Voor teams en vri­j­willi­gers is dit dage­lijkse rea­li­teit : men­sen bege­lei­den zon­der hen naar een duur­zame oplos­sing te kun­nen door­ver­wi­j­zen, omgaan met steeds com­plexere situa­ties en beant­woor­den aan een vraag die de bes­taande capa­ci­teit niet lan­ger kan opvan­gen. Een sys­teem dat steeds meer ove­reind wordt gehou­den door ter­rei­nac­to­ren die al sterk gemo­bi­li­seerd zijn.

Het rap­port wijst ook op een struc­tu­reel pro­bleem dat we niet kun­nen nege­ren : meer dan 16.000 gerech­te­lijke bes­lis­sin­gen die de opvang van men­sen opleg­gen, bli­j­ven zon­der gevolg. De span­ning tus­sen poli­tieke bes­lis­sin­gen en het wet­te­lijke kader is zicht­baar, beci­j­ferd en gedo­cu­men­teerd gewor­den. Dat roept een directe vraag op : welke col­lec­tieve waar­bor­gen zijn we van­daag nog bereid te verdedigen ?

Deze dash­board van 16 pagina’s (chro­no­lo­gie van bes­lis­sin­gen, kern­ci­j­fers, impact op huis­ves­ting, gezond­heid en toe­gang tot rech­ten) is niet zomaar nog een alarm­rap­port. Het is een ins­tru­ment : om te begri­j­pen en om het debat te voeren.

De kloof tus­sen de noden en de bes­chik­bare ant­woor­den wordt steeds gro­ter. Dit rap­port toont dat nauw­keu­rig aan. De vraag die er impli­ciet uit naar voren komt, bli­jft vol­le­dig open : welke plaats geven wij aan opvang in onze samenleving ?